Opstellingen worden vaak geassocieerd met grote groepssessies waarin representanten worden gebruikt om een systeem zichtbaar te maken. Toch zijn er ook laagdrempelige vormen die goed passen binnen individuele coachgesprekken of teamtrajecten, zoals de tafelopstelling en de organisatieopstelling.

Deze praktische opstellingen maken systemisch werken toegankelijk zonder dat daar een grote groep representanten voor nodig is. Juist die eenvoud maakt ze een waardevolle aanvulling op het coachgesprek.

Wat is een tafelopstelling?

Een tafelopstelling is een kleinschalige vorm van systemisch werken waarbij voorwerpen worden gebruikt om personen of onderdelen van een systeem te representeren. Denk aan pionnen, dopjes, kaartjes of andere kleine objecten die op een tafel worden neergezet.

De coachee bepaalt zelf welk voorwerp bij welke persoon of welk onderdeel hoort en plaatst deze intuïtief op tafel. Net als bij een grote opstelling ontstaat er een ruimtelijk beeld van de onderlinge verhoudingen, alleen dan op kleinere schaal.

Hoe werkt een tafelopstelling in de praktijk?

Bij een tafelopstelling wordt eerst helder wat de vraag of het thema is dat onderzocht wordt. Vervolgens kiest de coachee voorwerpen die de betrokken personen of onderdelen vertegenwoordigen, bijvoorbeeld zichzelf, collega’s, gezinsleden of afdelingen binnen een organisatie.

De coachee plaatst deze voorwerpen op tafel, zonder er te veel over na te denken. De afstand, richting en positie van de voorwerpen ten opzichte van elkaar zeggen vaak al veel over de onderlinge verhoudingen.

Door samen met de coach naar de opstelling te kijken en te onderzoeken wat er opvalt, ontstaat inzicht in patronen die eerder onbewust bleven. Vervolgens kan er geëxperimenteerd worden met het verschuiven van voorwerpen, om te ontdekken welke opstelling meer rust of balans geeft.

Wanneer is een tafelopstelling waardevol?

Een tafelopstelling is vooral waardevol wanneer een coachee vastloopt in een situatie die met woorden lastig te doorgronden is. Dit kan gaan om een lastige samenwerking, een familierelatie of een onduidelijke positie binnen een team.

Doordat de opstelling klein en persoonlijk is, kan deze eenvoudig worden ingezet binnen een regulier coachgesprek, zonder dat daar veel voorbereiding of ruimte voor nodig is.

Wat is een organisatieopstelling?

Een organisatieopstelling is een grotere vorm van systemisch werken, gericht op vraagstukken binnen teams of organisaties. Hierbij worden representanten, vaak collega’s of deelnemers aan een training, gebruikt om verschillende onderdelen van de organisatie te vertegenwoordigen.

Denk hierbij aan functies, afdelingen, leidinggevenden of zelfs abstractere elementen zoals de missie van een organisatie. Door deze onderdelen letterlijk in de ruimte te plaatsen, ontstaat inzicht in de dynamiek binnen de organisatie.

Hoe werkt een organisatieopstelling in de praktijk?

Ook bij een organisatieopstelling wordt eerst een duidelijke vraag geformuleerd, bijvoorbeeld over samenwerking, leiderschap of een vastgelopen proces. Vervolgens worden representanten gekozen voor de relevante onderdelen van de organisatie.

De vraagsteller plaatst de representanten intuïtief in de ruimte. Representanten geven vervolgens aan wat ze voelen of ervaren op hun positie, ook al kennen ze de exacte situatie vaak niet. Deze reacties geven waardevolle informatie over de dynamiek binnen de organisatie.

Door posities te onderzoeken en te verschuiven, ontstaat zicht op een meer werkbare of ontspannen verhouding tussen de verschillende onderdelen van de organisatie.

Voorbeeld van een tafelopstelling

Een coachee ervaart spanning in de samenwerking met twee collega’s, maar kan niet goed benoemen waar dit vandaan komt. Tijdens de sessie kiest de coachee drie voorwerpen: één voor zichzelf en twee voor de collega’s.

Bij het plaatsen valt op dat de coachee zichzelf op afstand van beide collega’s neerzet, terwijl de collega’s dicht bij elkaar staan. Dit beeld maakt zichtbaar dat de coachee zich buitengesloten voelt, iets wat tot dan toe niet duidelijk onder woorden was gebracht.

Door te experimenteren met de positie van het eigen voorwerp, ontdekt de coachee wat er nodig is om zich meer verbonden te voelen met het team.

Voorbeeld van een organisatieopstelling

Binnen een organisatie loopt een samenwerking tussen twee afdelingen stroef. In een organisatieopstelling worden representanten gekozen voor beide afdelingen en voor de directie.

Tijdens de opstelling blijkt dat de representant van de directie zich letterlijk tussen de twee afdelingen in plaatst, terwijl de afdelingen elkaar de rug toekeren. Dit beeld maakt zichtbaar dat sturing vanuit de directie de samenwerking eerder in de weg zit dan bevordert.

Door de positie van de directie te veranderen, ontstaat ruimte voor directer contact tussen de afdelingen zelf.

Tafel- en organisatieopstellingen in coaching

In coaching bieden tafelopstellingen een laagdrempelige manier om systemisch te werken binnen individuele gesprekken. Organisatieopstellingen worden vaker ingezet binnen team trajecten of grotere begeleiding vraagstukken.

Beide vormen delen hetzelfde uitgangspunt: door verhoudingen ruimtelijk zichtbaar te maken, ontstaat inzicht dat met alleen praten vaak lastig te bereiken is.

Tafel- en organisatieopstellingen in opleidingen

Binnen een coach opleiding leer je hoe je tafelopstellingen inzet binnen individuele coachgesprekken en hoe je systemisch leert kijken naar vraagstukken.

Ook binnen de train de trainer opleiding leer je hoe organisatieopstellingen kunnen worden ingezet om groepsdynamiek en samenwerking binnen teams inzichtelijk te maken.

Meer leren over systemisch werken en coaching

Tafel- en organisatieopstellingen maken systemisch werken praktisch toepasbaar, zowel binnen individuele gesprekken als binnen teams en organisaties. Wil je je verder verdiepen in coaching en systemisch werken, dan kun je starten met een van de post-hbo opleidingen waarin deze methodieken uitgebreid worden behandeld.